Sa politika ng Pilipinas, hindi sapat ang mga salita na nakikita at naririnig ng publiko. Ang tunay na galaw ay nasa likod ng entablado—sa mga silid na sarado, sa mga pulong na walang kamera, at sa mga usapang hindi kailanman lumalabas sa bibig ng opisyal na tagapagsalita.

At sa kasalukuyang yugto ng pulitika, ang usapan tungkol sa pamilya Marcos at pamilya Duterte ay muling nabubuhay at umaabot sa punto ng tensyon na hindi maikakaila.

Hindi ito unang pagkakataon na dalawang makapangyarihang pamilya sa politika ay nagtagpo, nagkasama, at kalaunan ay nagkaroon ng di-pagkakaunawaan. Ang kasaysayan ng Pilipinas ay puno ng magkakampi na naging magkabanggaan sa kalaunan.

Ngunit ang dahilan kung bakit malakas ang epekto ng alitan o tensyon sa pagitan ng Marcos at Duterte ay dahil pareho silang nagmula sa mga pamilyang may napakalalim na impluwensiya sa bansa.

Noong panahon ng halalan, parehong nagbigay ng mensahe ng pagkakaisa at kooperasyon ang dalawang panig. Nakita ng taumbayan ang larawan ng isang administrasyon na sabay hahawak sa direksyon ng kinabukasan. Ngunit habang lumilipas ang panahon, unti-unting lumulutang ang mga pahayag na nagpapakitang hindi pala kasing simple ng “pagkakaisa” ang likod ng eksena. May mga hakbang at desisyon na diumano’y hindi napagkasunduan. May mga isyu ng kapangyarihan, kontrol, at direksyon ng pamahalaan.

Mahalagang tandaan na sa politika, bihira ang relasyon na walang interes. Kapag ang dalawang pamilya ay parehong may matagal nang hawak na impluwensiya, natural na may mga pagkakataong hindi sila magtatagpo sa parehong landas. May mga tagasuporta at kritiko na nagsasabing ang mga pahayag mula sa panig ni dating Pangulong Rodrigo Duterte ay hindi lamang simpleng opinyon, kundi bahagi ng mas malalim na dinamika. Samantala, sa panig naman ng Marcos, may mga tagasuporta na nagsasabing ang mga pahayag na lumalabas ay hindi dapat tingnan bilang personal na pag-atake, kundi bilang bahagi ng pampublikong diskurso.

Sa kabila ng lahat, mahalagang maging mapanuri ang publiko. Ang bawat pahayag, bawat akusasyon, bawat rebelasyon—maaari itong magdala ng emosyon, galit, suporta, o pagkalito. Ngunit ang responsibilidad ng mamamayan ay ang magsuri. Hindi sapat ang headline. Hindi sapat ang unang narinig. Ang tunay na pag-unawa ay nanggagaling sa pagtingin sa konteksto, kasaysayan, at motibo.

Ang pinakatanong ngayon: Sino ang dapat paniwalaan?
Ang sagot: Wala pang sinuman hangga’t hindi kumpleto ang impormasyon.

At sa politika—lagi pang may susunod na kabanata.