Sadyang hindi na maiaalis sa hapag-kainan ng bawat pamilyang Pilipino ang de-latang sardinas dahil ito ang itinuturing na pambansang ulam ng bayan na laging maaasahan sa oras ng kagipitan.

Sa bawat kanto ng ating bansa, mula sa mga simpleng sari-sari store hanggang sa naglalakihang supermarket, ang makukulay na lata ng sardinas ang nagsisilbing sagip-gutom sa tuwing tayo ay nagmamadali o kapag sadyang kapos ang badyet.

Ngunit sa likod ng masarap at malinamnam na sarsa na ating pinaghahalo sa mainit na kanin, alam mo ba na may mga sikretong itinatago ang bawat lata na maaaring hindi maganda para sa iyong kalusugan sa pangmatagalang panahon?

Isang malalimang pagsusuri ang lumabas ngayon na tiyak na yayanig sa iyong nakasanayang listahan ng groseri dahil hindi lahat ng nakikita mong tanyag ay tunay na ligtas para sa iyong katawan at ng iyong pamilya.

Nakakagulat isipin na ang mga tatak na kinalakihan natin at palagi nating pinagkakatiwalaan ay posibleng puno ng mga sangkap na hindi naman talaga natin kailangan at maaaring magdulot ng panganib. Marami sa mga de-latang sardinas na ibinebenta sa ating mga pamilihan ay dumaan sa matinding proseso o tinatawag na heavily processed para lamang tumagal ang shelf life nito ng ilang taon sa mga istante. Dahil sa kagustuhang mapababa ang presyo at maparami ang produksyon para sa masa, kung minsan ay naisasakripisyo ang kalidad ng isda at ang sustansyang dapat ay nakukuha natin mula rito. Sa ating pag-aaral, tumambad ang katotohanan na ang malambot at madaling madurog na isda sa loob ng lata ay indikasyon pala ng overcooking at paggamit ng mga low-grade na sangkap na hindi na nagtataglay ng sapat na Omega-3 na kailangan ng ating puso.

Isa sa mga pangalang lumutang sa listahan ng dapat pag-ingatan ay ang Unipac Sardines na madalas nating makita sa mga budget-friendly na tindahan at mga relief goods. Bagama’t ito ay mura at talagang nakakabusog para sa mga pamilyang nagtitipid, ang isda sa loob nito ay madalas na madurog at tila wala ng buhay kapag binuksan mo ang lata dahil sa sobrang pagkakaproseso nito. Ang sarsa nito ay kadalasang puno ng asin at asukal na ginagamit lamang para takpan ang hindi magandang kalidad ng isda na ginamit sa produksyon. Para sa mga Pilipinong kumakain nito halos araw-araw, ang mataas na sodium content nito ay maaaring maging sanhi ng altapresyon at iba pang problema sa bato na hindi natin dapat ipagsawalang-bahala habang maaga pa.

Hindi rin nakaligtas ang Rose Bowl Sardines na kahit matagal na sa merkado at naging bahagi na ng kasaysayan ng ating mga kusina ay itinuturing na ring kulang sa nutrisyon. Ang isdang ginagamit dito ay madalas na maliliit at sobrang lambot, isang senyales na ang mga protina at natural na langis nito ay nawala na dahil sa matinding init habang niluluto sa pabrika. Para sa mga pamilyang umaasa sa sardinas bilang regular na ulam, ang ganitong klaseng pagkain ay nagbibigay lamang ng busog sa tiyan pero hindi sapat na lakas sa katawan. Ang sarsa nito ay formulated para maging malasa pero sa katunayan ay punong-puno ng preservatives na hindi mainam para sa mga bata at matatanda sa bahay.

Hindi rin nagpahuli sa listahan ang Family’s Brand at Master Sardines na parehong nakatutok sa pagiging mura kaysa sa pagiging masustansya para sa kanilang mga mamimili. Ang mga isda sa mga tatak na ito ay madalas na tinatawag na mushy o sobrang lambot na parang wala ng integridad ang laman kapag isinalin mo na sa mangkok o kawali. Kapag ang isda ay dumaan sa sobrang init, nawawala ang natural na langis nito na mahalaga para sa ating utak at pag-iisip. Ang Youngstown Sardines naman, na paborito ng mga estudyante at manggagawa dahil sa makulay nitong label, ay nahaharap din sa parehong isyu ng mataas na sodium at paggamit ng mga isdang wala ng sapat na bitamina.

Ang mas nakakalungkot at nakakayanig na bahagi ng ulat na ito ay ang pagkakasama ng mga higanteng tatak tulad ng 555 Sardines, Mega Sardines, at maging ang Ligo Sardines sa listahan ng mga dapat iwasan hangga’t maaari. Sinasabing ang 555 ay matagal nang pinagkakatiwalaan ng mga nanay, ngunit sa likod ng kanilang sikat na pangalan ay ang katotohanang mass-produced ang mga ito at puno rin ng mga pampalasa. Kahit ang Mega Sardines na ipinagmamalaki ang kanilang freshness mula dagat patungong lata ay hindi pa rin ligtas sa matinding heat processing na sumisira sa sustansya. Maging ang Ligo, na itinuturing na gold standard ng marami nating kababayan, ay kinakitaan din ng mataas na salt content na ginagamit para itago ang lasa ng overprocessed na isda.

Ngunit huwag tayong mawalan ng pag-asa dahil sa gitna ng mga babalang ito ay mayroon pa rin namang mga tatak na itinuturing na safe haven para sa mga tunay na mahilig sa de-latang isda. Ang mga tatak na San Sebastian, King Oscar, Matiz, at Ortiz ang ilan sa mga inirerekomenda ng mga eksperto dahil sa kanilang maayos at malinis na paraan ng paghahanda. Ang San Sebastian ay gumagamit ng mas kakaunting sarsa at mas binibigyang pansin ang kalidad ng isda, habang ang King Oscar naman ay kilala sa buong mundo dahil sa paggamit ng olive oil o tubig sa halip na maalat na tomato sauce. Ang mga ito ay mas mahal nang kaunti pero ang kapalit naman ay ang katiyakan na ang kinakain mo ay tunay na pagkain at hindi lamang kemikal.

Ang Matiz at Ortiz naman ay itinuturing na premium brands dahil sa kanilang tradisyunal na paraan ng pagluluto na talagang nagpapanatili sa sarap at sustansya ng bawat isda sa loob ng lata. Ang mga isda rito ay buo, matigas-tigas pa ang laman, at kitang-kita mo ang kalidad sa bawat kagat na iyong gagawin. Para sa mga Pilipinong may kaunting budget at gustong pangalagaan ang kanilang kalusugan, ang paglipat sa mga tatak na ito ay isang matalinong hakbang. Hindi bale nang gumastos nang kaunti ngayon kaysa naman sa ospital ang bagsak mo sa huli dahil sa pagkain ng mga murang sardinas na puno ng masasamang sangkap na unti-unting sumisira sa iyong katawan.

Sari-saring reaksyon naman ang bumuhos mula sa mga netizens nang lumabas ang balitang ito sa social media at naging viral sa iba’t ibang platforms. Marami ang nagulat at nagsabing hindi nila akalain na ang mga paborito nilang brand ay may ganitong klaseng isyu pala sa likod ng mga magagandang commercial. May mga netizens na naging emosyonal at nagsabing sardinas na nga lang ang abot-kaya nila ay may ganito pang babala, pero nagpapasalamat pa rin sila sa impormasyon. Ang iba naman ay nagbiro na simula ngayon ay magtitiyaga na lang silang mag-asin o mag-bagoong kaysa naman malagay sa panganib ang kanilang buhay dahil sa mga sikat na brand na ito.

Sa huli, nasa ating mga kamay ang desisyon kung anong klaseng pagkain ang ihahain natin sa ating mga mahal sa buhay sa araw-araw na pamumuhay. Ang pagiging wais na mamimili ay hindi lang tungkol sa paghahanap ng pinakamura kundi tungkol din sa pag-alam kung ano ang nakakabuti sa ating kabuuan. Huwag tayong basta-basta magpapadala sa magagandang patalastas o sa nakasanayang tatak na nakagisnan natin sa ating mga magulang. Tandaan, ang tunay na masarap na ulam ay iyong nagbibigay sa atin ng lakas at hindi nagiging mitsa ng ating pagkakasakit sa hinaharap. Maging mapanuri, magbasa ng mga label, at piliin ang kalusugan higit sa lahat ng bagay sa mundong ito.

Bilang pagtatapos, nais naming anyayahan ang lahat na maging bahagi ng diskursong ito at ibahagi ang inyong mga karanasan sa mga nabanggit na tatak ng sardinas. Kayo ba ay nakaranas na rin ng hindi magandang epekto o nakakita ng hindi maayos na kalidad sa inyong paboritong lata? I-comment ang inyong saloobin sa ibaba upang maging gabay din ito sa ibang mga mamimili na naghahanap ng tamang impormasyon. Huwag kalimutang i-share ang artikulong ito sa inyong mga pamilya at kaibigan upang lahat tayo ay maging ligtas at malusog. Ang ating kalusugan ay ang ating tunay na kayamanan, kaya dapat natin itong ingatan sa bawat subo ng ating kinakain.