Muling umingay ang salitang “impeachment” sa pambansang usapan—mas maingay, mas seryoso, at mas komplikado kaysa dati. Sa pagkakataong ito, hindi na lamang ito haka-haka o bulung-bulungan. Ayon kay Batangas 2nd District Representative at House Committee on Justice Chairperson Atty. Jinky Luistro, malinaw na nagsimula na ang proseso ng posibleng impeachment laban kay Vice President Sara Duterte, kasunod ng mahalagang desisyon ng Korte Suprema na nagbigay-linaw sa mga limitasyon, tuntunin, at bagong rekisito ng impeachment process sa bansa.

Sa isang bansang sanay sa maiinit na diskusyon tuwing may banta ng pagpapatalsik sa mataas na opisyal, ang pinakahuling hakbang na ito ay muling nagbukas ng malalim na tanong: ito ba ay isang lehitimong paghahanap ng pananagutan, o isa na namang yugto ng pulitikal na banggaan sa pinakamataas na antas ng kapangyarihan?

Upang maunawaan ang bigat ng kasalukuyang pangyayari, kailangang balikan ang ugat ng isyu—ang one-year prohibition rule sa impeachment.

Ayon sa Konstitusyon, hindi maaaring sampahan ng higit sa isang impeachment complaint ang isang opisyal sa loob ng isang taon. Ang tanong na matagal nang gumugulo sa Kongreso at publiko: kailan ba talaga nagsisimula at nagtatapos ang bilang ng isang taon? Dito pumasok ang desisyon ng Korte Suprema na nagsilbing mitsa ng kasalukuyang galaw laban kay Vice President Sara Duterte.

Base sa orihinal na desisyon ng Korte Suprema, itinakda ang petsang February 6, 2026 bilang pagtatapos ng one-year prohibition period. Ngunit sa mas bagong resolusyon na tumanggi sa motion for reconsideration ng House of Representatives, tila may ibang petsang lumitaw—January 15, 2026—batay sa interpretasyon na ang unang impeachment complaint na inihain noong December 2, 2024 ay itinuturing nang “initiated” matapos mabigo ang Kamara na aksyunan ito sa loob ng itinakdang 10 session days.

Ang resulta: kalituhan, diskusyon, at tensyon—kahit sa hanay ng mga mambabatas at eksperto sa batas.

Ayon mismo kay Atty. Luistro, kahit siya ay aminadong nalito sa magkaibang petsang lumilitaw sa mga dokumento ng Korte Suprema. Ngunit sa kabila nito, malinaw ang isang punto: patay na ang unang impeachment complaint laban sa Bise Presidente, at bukas na muli ang pinto para sa panibagong hakbang—kung ito man ay isusulong.

Ngunit hindi ito simpleng usapin ng timing lamang. Ang mas malaking epekto ng desisyon ng Korte Suprema ay ang pagbabago sa mismong proseso ng impeachment, lalo na sa tinatawag na “second mode” ng paghahain ng reklamo.

Noon, itinuturing ang second mode bilang “express lane.” Kung ang isang impeachment complaint ay pirmado at suportado ng hindi bababa sa isang-katlo ng lahat ng miyembro ng Kamara, maaari itong direktang ipadala sa Senado—mabilis, diretso, at walang masyadong aberya. Ngunit ayon sa bagong desisyon, hindi na ganoon kadali ang lahat.

Sa ilalim ng bagong patakaran na binigyang-diin ng Korte Suprema, kailangan na ngayong may kasamang ebidensya ang impeachment complaint. Hindi na sapat ang pirma at alegasyon. Kailangang may malinaw na dokumento at patunay na susuporta sa bawat paratang. Dagdag pa rito, ang kopya ng reklamo at lahat ng ebidensya ay kailangang ipamahagi sa lahat ng miyembro ng Kamara—hindi lamang sa pamunuan.

Maging sa mismong plenary voting, kinakailangan nang may pisikal na kopya ng Articles of Impeachment at mga kalakip na ebidensya. Isang malinaw na senyales ito na mas hinihigpitan na ang proseso, at mas pinahahalagahan ang due process—hindi lamang para sa inaakusahan, kundi para rin sa institusyon ng impeachment mismo.

Ngunit may isang bahagi ng desisyon na nananatiling malabo kahit sa mga batikang mambabatas: kailangan na rin bang dumaan sa House Committee on Justice ang second mode ng impeachment? May mga interpretasyong nagsasabing oo, mayroon ding nagsasabing hindi malinaw. Ayon kay Luistro, ito mismo ang isa sa mga puntong kailangang linawin pa sa mga susunod na araw.

Sa gitna ng lahat ng ito, pumutok ang mas malaking balita: nagsisimula na rin ang pagdinig ng House Committee on Justice sa dalawang impeachment complaints laban kay Pangulong Ferdinand Marcos Jr. Ang mga reklamong ito, na inihain sa ilalim ng “first mode,” ay inendorso ng ilang mambabatas at isasailalim sa masusing pagsusuri—mula sa sufficiency in form hanggang sufficiency in substance.

Mahalagang linawin, ayon kay Luistro, na ang mga reklamong ito laban sa Pangulo ay hindi apektado ng bagong desisyon ng Korte Suprema, sapagkat ang mga pagbabago ay pangunahing tumutukoy sa second mode ng impeachment. Ibig sabihin, tuloy ang proseso laban sa Pangulo, habang nananatiling bukas ngunit mas mahirap ang landas para sa posibleng impeachment laban sa Bise Presidente.

Dito lalong umiinit ang pulso ng politika.

May mga nagsasabing ang mga hakbang na ito ay patunay ng isang gumaganang demokrasya—kung saan walang opisyal, gaano man kataas, ang ligtas sa pananagutan. Mayroon din namang nagsususpetsa na ang lahat ng ito ay bahagi ng mas malaking pulitikal na laro, kung saan ang batas ay nagiging arena ng impluwensya at kapangyarihan.

Hindi rin nakaligtas sa diskusyon ang matapang na pahayag ni Senate President Tito Sotto, na tinawag ang desisyon ng Korte Suprema bilang posibleng “judicial legislation” o pag-abot umano ng hudikatura sa kapangyarihang nakalaan sa lehislatura. Ngunit para kay Atty. Luistro, anuman ang personal na opinyon, tapos na ang usapin. Bilang isang abogado at opisyal ng hukuman, malinaw ang kanyang paninindigan: ang desisyon ng Korte Suprema ay pinal, executory, at dapat sundin—gusto man o hindi.

Sa puntong ito, unti-unting nagbabago ang tanawin ng impeachment sa Pilipinas. Hindi na ito basta sandata ng pulitika. Hindi na rin ito simpleng pirmahan at botohan. Ito ay nagiging mas mabigat, mas teknikal, at mas mapanuri—isang proseso na nangangailangan ng matibay na ebidensya at malinaw na layunin.

Para sa mga nagbabalak magsampa ng impeachment laban kay Vice President Sara Duterte, malinaw ang mensahe: hindi na sapat ang lakas ng numero. Kailangan na ngayon ng lakas ng katotohanan at ebidensya. At kahit bukas na ang pinto sa legal na aspeto, hindi nangangahulugan na madali ang tatahaking daan.

Habang papalapit ang mga itinakdang petsa at patuloy ang pagdinig sa Kongreso, ang taumbayan ay nananatiling nakamasid. Para sa ilan, ito ay isang mahalagang sandali ng accountability. Para sa iba, isa itong delikadong yugto na maaaring magpalala ng hidwaan sa politika.

Ngunit sa huli, gaya ng binigyang-diin ni Atty. Luistro, ang tunay na katapatan ng mga mambabatas ay hindi sa Pangulo o sa Bise Presidente, kundi sa sambayanang Pilipino. At sa gitna ng ligalig, interpretasyon ng batas, at banggaan ng opinyon, iisa ang inaasahan ng publiko: katotohanan, hustisya, at isang prosesong hindi ginagamit para sa pansariling interes.

Ang tanong ngayon: hahantong ba ito sa aktuwal na impeachment, o isa na namang yugto ng matagal na tunggalian sa pulitika ng Pilipinas? Ang sagot ay unti-unting huhubugin ng mga susunod na araw—at ng mga ebidensyang ihaharap, hindi ng mga salita lamang.