Sa loob ng mahigit ilang taon, nananatiling isa sa pinakamalaking misteryo sa bansa ang pagkawala ng 34 na sabungero. Sa isang bansang mahilig sa sabong, hindi inasahan na ang tradisyong ito ay maghahantong sa isang madilim na kabanata na puno ng luha, takot, at tila walang katapusang paghahanap ng hustisya. Ngunit sa gitna ng katahimikan, isang malakas na rebelasyon ang muling nagpainit sa kaso: ang pagkakasangkot umano ng mga matataas na opisyal ng gobyerno—isang senador at dalawang kongresista.

Ang bagong anggulong ito ay lumutang matapos ang paglalabas ng impormasyon mula sa isang whistleblower na kinilala lamang sa alyas na “Totoy.” Ayon sa mga ulat, ang nasabing senador ay nakilala umano dahil sa kanyang mga outreach program, habang ang dalawang congressman naman ay itinuturong ilan sa mga pangunahing “funders” o financier ng mga operasyon ng e-sabong sa bansa. Ang rebelasyong ito ay nagbigay ng bagong mukha sa imbestigasyon, na nagpapakita na ang krimen ay maaaring hindi lamang gawa ng mga ordinaryong sindikato, kundi ng mga taong may hawak ng kapangyarihan at impluwensya.

Si Justice Secretary Jesus Crispin “Boying” Remulla ay personal na binabantayan ang mga bagong impormasyong ito. Sa kanyang mga pahayag, kinumpirma niya na kasalukuyan nang bini-verify ng Department of Justice (DOJ) ang mga salaysay ni Alyas Totoy. Ayon sa kalihim, bukod sa mga mambabatas, mayroon ding mga high-profile individuals, kabilang ang isang tinatawag na “Alpha Female” celebrity at ilang grupo ng mga pulis, na posibleng sangkot sa malawakang pagdukot.

Sa kabila ng mga bagong testigo, nananatiling hamon para sa mga awtoridad ang pagkalap ng matitibay na ebidensya. Ayon sa Philippine National Police (PNP) Internal Affairs Service, kailangan ng sapat na “sustansya” sa mga salaysay upang makabuo ng isang matibay na kaso. Ang hirap sa imbestigasyon ay lalong tumitindi dahil sa kawalan ng CCTV footage sa mga pinangyarihan ng krimen sa Santa Cruz, Laguna at Lipa, Batangas. Sa mga pagdinig, lumabas na ang mga arena na ito ay nago-operate na kahit wala pang maayos na surveillance system, isang bagay na kinuwestiyon ng mga awtoridad dahil ito ay isang pangunahing requirement para sa operasyon.

Ngunit higit sa mga teknikalidad ng kaso, ang tunay na bigat ng trahedyang ito ay makikita sa mukha ng mga pamilyang naiwan. Sa isang emosyonal na pagdinig, humarap ang ama ni Melbert John Santos, isa sa mga nawawalang sabungero. Isinalaysay niya ang huling sandali bago mawala ang kanyang anak noong Enero 2012. Ang kanilang van, na inarkila lamang para sa biyahe sa Laguna, ay hindi na nakabalik. Natagpuan ang sasakyan na abandonado sa gilid ng kalsada sa Bulacan, kumpleto ang mga gamit sa loob, ngunit ang mga tao ay tila naglaho na parang bula.

Ang kinakasama ni Melbert na si Relyn Ebit ay hindi rin mapigilan ang paghagulgol habang inaalala ang huling tawag ng kanyang asawa. “Magfu-food trip daw po kami pag-uwi niya,” aniya. Ngunit ang pangakong iyon ay nauwi sa araw-araw na pagtatanong ng kanilang maliit na anak kung nasaan na ang kanyang ama. Ang sakit ay lalong tumindi nang malamang may nagbura ng huling Facebook Live at mga message conversation sa account ni Melbert, isang indikasyon na kontrolado ng mga suspek ang komunikasyon ng mga biktima bago sila tuluyang nawala.

Ang kaso ng mga missing sabungeros ay hindi lamang kuwento ng nawawalang mga tao. Ito ay kuwento ng banggaan sa pagitan ng mga ordinaryong mamamayan na naghahanap ng katotohanan at ng mga “higante” sa lipunan na may kakayahang bumili o impluwensyahan ang hustisya. Ayon kay Alyas Totoy, maging ang pinakamataas na hukuman ay kaya umanong maimpluwensyahan ng mastermind dahil sa laki ng perang sangkot sa operasyon.

Dahil dito, hiniling ni Secretary Remulla na makausap si Chief Justice Alexander Gesmundo upang talakayin ang mga hadlang sa imbestigasyon at matiyak na hindi mapapakialaman ang hustisya. Ang Supreme Court naman ay nagpahayag ng pagiging bukas sa nasabing pagpupulong, isang positibong hakbang upang maipakita na walang sinuman ang mas mataas sa batas.

Sa kasalukuyan, patuloy ang “case build-up” ng DOJ at NBI sa pakikipagtulungan sa PNP. Bagama’t mahirap ang laban dahil sa impluwensya ng mga itinuturong suspek, nananatiling buhay ang pag-asa ng mga pamilya. Ang tanging hiling nila ay hindi na materyal na bagay, kundi ang mabalik ang kanilang mga mahal sa buhay—buhay man o patay—upang magkaroon ng katahimikan ang kanilang mga puso.

Ang kasong ito ay nagsisilbing hamon sa administrasyon at sa ating sistema ng hustisya. Mapapanagot ba ang mga “malalaking isda” na idinadawit sa krimen? O mananatili na lamang itong isang malamig na kaso na unti-unting lalamunin ng panahon? Habang nagpapatuloy ang imbestigasyon, ang sambayanang Pilipino ay nananatiling mapagmatyag, naghihintay na ang mga anino sa likod ng e-sabong ay tuluyan nang mahubaran ng maskara at harapin ang kinabukasan sa likod ng rehas.

Full video: