Sa likod ng katahimikan ng mga kampo militar at ng mga seremonyang puno ng disiplina at dangal, isang dokumento ang muling gumising sa atensyon ng publiko—ang ulat ng Commission on Audit (COA) na naglatag ng mga isyung may kinalaman sa pamamahala ng pondo sa loob ng Armed Forces of the Philippines (AFP).

At sa gitna ng usaping ito, muling napapagitnaan ng matinding pagsusuri ang pangalan ni BRAWNER—isang pangalang dati’y iniuugnay sa pamumuno at estratehiya, ngunit ngayo’y nakakabit sa mga tanong na patuloy na lumalalim.

Batay sa COA report, ilang transaksyon sa AFP ang natukoy na may kakulangan sa dokumentasyon, hindi malinaw ang liquidation, at may mga kontratang tila minadali ngunit kulang sa sapat na paliwanag. Hindi tahasang tinutukoy ng ulat ang personal na pananagutan ng sinuman, ngunit malinaw ang ipinahihiwatig nito: may mga prosesong hindi nasunod, may mga sistemang pumalya, at may mga pondong nangangailangan ng masusing paliwanag.

Sa mga pahina ng ulat, lumitaw ang mga terminong matagal nang kinababahala ng publiko—“questioned transactions,” “irregular disbursement,” at “unliquidated funds.” Para sa karaniwang mamamayan, maaaring teknikal ang mga salitang ito, ngunit ang kahulugan ay simple at mabigat: pera ng bayan ang pinag-uusapan.

Bilang pinakamataas na opisyal ng AFP, si BRAWNER ay muling nasailalim sa masusing scrutiny. Hindi ito ang unang pagkakataon na ang kanyang pangalan ay lumitaw sa mga diskusyong may kinalaman sa pamamahala at pananagutan. Sa bawat COA report, paulit-ulit ding bumabalik ang parehong tanong—hanggang saan ang kaalaman ng pamunuan, at sapat ba ang mga hakbang upang maiwasan ang ganitong mga problema?

Ipinunto ng ilang opisyal na ang mga natukoy ng COA ay bahagi umano ng “legacy issues”—mga problemang minana mula sa mga nakaraang administrasyon. Ngunit para sa mga kritiko, hindi na bago ang ganitong paliwanag. Tanong nila: ito ba’y makatwirang depensa, o paulit-ulit na palusot?

Para sa COA, malinaw ang kanilang papel—ilatag ang mga natuklasan batay sa dokumento at ebidensya. Hindi sila hukom, ngunit ang kanilang mga ulat ay madalas nagiging simula ng mas malalalim na imbestigasyon. Kapag ang isang institusyong kasinghalaga ng AFP ang sangkot, natural lamang na mas tumitindi ang interes at pagbusisi ng publiko.

Ilang sektor at watchdog groups ang nananawagan ngayon ng mas malinaw na transparency. Para sa kanila, hindi sapat ang simpleng pagtanggap sa findings ng COA; kinakailangan ang malinaw na aksyon, paliwanag, at kung may pagkukulang, pananagutan. Ayon sa kanila, ang tiwala ng mamamayan sa militar ay hindi lamang nasusukat sa lakas ng sandata, kundi sa linis ng pamamahala.

Samantala, nananatiling maingat ang mga pahayag ng mga opisyal na malapit sa pamunuan. Binibigyang-diin nila ang kooperasyon sa COA at ang pangakong itatama ang anumang kakulangan. Ngunit sa bawat araw na lumilipas na walang malinaw na sagot, lalong tumitindi ang hinala at spekulasyon ng publiko.

Hindi rin maikakaila ang epekto nito sa morale ng mga ordinaryong sundalo—mga kawal na araw-araw humaharap sa panganib. Para sa kanila, ang balitang may anomalya sa itaas ay nakapanghihina ng loob, lalo’t sila ang nasa frontline habang ang isyu ay umiikot sa mga papeles at lagda.

Sa social media, mabilis na kumalat ang balita. May mga nagtatanggol, may mga galit, at may mga humihiling lamang ng buong katotohanan. Ang pangalan ni BRAWNER ay naging sentro ng diskusyon—hindi dahil sa isang labanan sa larangan, kundi dahil sa laban sa kredibilidad at tiwala.

Ngayon, ang tanong ng marami: ano ang susunod?
Magkakaroon ba ng mas malalim na imbestigasyon?
May mananagot ba?
O lilipas din ba ang isyung ito, kasabay ng pagdating ng panibagong balita?

Habang patuloy ang pagbusisi ng COA at ang paghihintay ng publiko, malinaw ang isang bagay—ang usaping ito ay hindi lamang tungkol sa isang pangalan o isang institusyon. Ito ay tungkol sa kung paano pinangangalagaan ang bawat pisong galing sa mamamayan, at kung paano pinananagot ang mga may hawak ng kapangyarihan.

Sa huli, ang katotohanan ang tanging sandatang kayang maglinis ng anumang duda. At hangga’t hindi pa ganap na nailalatag ang buong larawan, mananatiling nakatutok ang mata ng publiko—naghihintay, nagtatanong, at umaasang ang mga aral mula sa ulat ng COA ay mauuwi sa tunay na reporma, hindi sa katahimikan.