Sa loob ng air-conditioned na bulwagan ng Batasang Pambansa, kung saan karaniwang naririnig ang diskusyon tungkol sa mga panukalang batas, isang kakaibang tensyon ang bumalot sa Committee on Justice. Hindi ito ordinaryong pagdinig. Ito ang simula ng isang prosesong may kapangyarihang yumanig sa pundasyon ng Republika ng Pilipinas.

Sa harap ng sambayanan, pormal na binuksan ang ika-unang impeachment proceeding ng 20th Congress. Ang akusado? Walang iba kundi ang pinakamataas na opisyal ng bansa—si Pangulong Ferdinand “Bongbong” R. Marcos Jr.

Ang mga paratang ay mabibigat, ang mga salita ay matatalim, at ang ebidensya umano ay sapat para patalsikin ang Pangulo sa kanyang pwesto. Mula sa bilyon-bilyong pisong pondo sa baha na naging “tubig” sa kamay ng mga kurakot, hanggang sa pondo ng kalusugan na inilipat sa imprastraktura—ito ang detalyadong ulat sa makasaysayang araw na ito.

KABANATA 1: ANG PAGBUBUKAS NG PINTO NG PANANAGUTAN

Nagsimula ang pagdinig sa pamumuno ni Chairperson Atty. Jinky Luistro ng Committee on Justice. Sa kanyang pambungad na pananalita, ipinaalala niya sa lahat ang sagradong tungkulin ng Kongreso sa ilalim ng 1987 Konstitusyon.

“Public office is a public trust,” mariing pahayag ni Luistro. Ito ang prinsipyong gumagabay sa bawat opisyal ng gobyerno. Kapag ang tiwalang ito ay winasak, ang Konstitusyon ay nagbibigay ng isang “extraordinary remedy”—ang Impeachment.

Ipinaliwanag ni Luistro na ang prosesong ito ay hindi lamang legal kundi politikal. Ito ay ang direktang aksyon ng mga kinatawan ng taong-bayan para panagutin ang mga opisyal na nagtaksil sa kanilang sinumpaang tungkulin.

Sa ilalim ng Article 11, Section 2 ng Konstitusyon, ang Pangulo ay isa sa mga impeachable officials. Ang mga basehan? Culpable violation of the Constitution, Treason, Bribery, Graft and Corruption, Other High Crimes, at Betrayal of Public Trust.

Ang araw na ito ay nakatuon sa dalawang magkahiwalay na reklamong inihain laban kay Pangulong Marcos:

1. The De Jesus Impeachment Complaint: Inihain ni Atty. Andre De Jesus noong Enero 27, 2026.
2. The Maza et al. Impeachment Complaint: Inihain nina Liza Maza, Teddy Casiño, Renato Reyes Jr., Neri Colmenares, at iba pa noong Enero 26, 2026.

Parehong reklamo ay dumaan sa tamang proseso ng referral at ngayon ay nasa yugto na ng pagdetermina kung ito ba ay sapat sa porma at substansya (Sufficiency in Form and Substance).

KABANATA 2: ANG UNANG REKLAMO (De Jesus Complaint)

Ang unang tinawag upang pagtibayin ang reklamo ay si Representative Jinky Bitrics Nisay ng Pusong Pinoy Party List, ang nag-endorso ng reklamo ni Atty. De Jesus.

Sa kanyang talumpati, iginiit ni Rep. Nisay na ang kapangyarihan ay nagmumula sa taong-bayan. “Tayo ay sumusunod at susunod sa bawat tamang prosesong idineklara ng batas,” aniya.

Ayon kay Nisay, ang reklamo ay verified at suportado ng affidavit. Malinaw na binasa at naintindihan ng complainant ang nilalaman nito at ang mga alegasyon ay base sa personal na kaalaman at authentic records. Ang kanyang mosyon: Ang reklamo ay Sufficient in Form at dapat umusad sa susunod na yugto.

Ngunit ang tunay na “bomba” ay sumabog nang talakayin na ang ikalawang reklamo—ang reklamo ng mga progresibong grupo na inendorso ng Makabayan Bloc.

KABANATA 3: “LIKE FATHER, LIKE SON” (Ang Alegasyon ng ACT Teachers)

Tumindig si Representative Antonio Tinio ng ACT Teachers Party List para i-endorso ang Maza et al. Complaint. Ang kanyang mga salita ay walang pengereno.

Tinawag niya ang administrasyong Marcos Jr. bilang panahon ng “pinakamalaganap, sistematiko, at sentralisadong paglimas ng pondo sa kaban ng bayan.” Hindi napigilan ni Tinio na ihambing ang kasalukuyang Pangulo sa kanyang ama. “Following in the footsteps, like father, like son,” aniya, na tumutukoy sa ill-gotten wealth noong panahon ng diktadurya.

Ang Flood Control Corruption Scandal Ito ang puso ng reklamo. Ayon kay Tinio, daan-daang bilyon ang pondo para sa flood control ang nasangkot sa katiwalian. Hindi raw ito simpleng korapsyon ng mga contractor o mababang opisyal. “Ginawa niyang Command Center ng Organized Plunder ang Malacañang,” akusa ni Tinio.

Tinukoy niya ang pagkakaroon ng “Allocables” at “Non-allocables” sa budget ng DPWH, kung saan ang pondo ay pinaparte-parte para sa kickback. Direktang inakusahan ng mambabatas ang Pangulo na nag-utos ng P100 Bilyong insertion sa budget para tumanggap ng kickback.

Ang P8 Bilyong Kickback Ayon sa reklamo, tumanggap umano ang Pangulo ng hindi bababa sa P8 Bilyon na kickback. Saan napunta ang pera? “Ginamit para sa eleksyon,” ayon kay Tinio. Ito raw ang sikreto ng pagbaha ng pera tuwing halalan—pera ng bayan na ginawang kickback at ipinambili ng boto.

KABANATA 4: ANG PAGNANAKAW SA KALUSUGAN (Gabriela Women’s Party)

Sumunod na nagsalita si Representative Sarah Elago ng Gabriela Women’s Party. Dinala niya ang usapin sa epekto ng korapsyon sa mga kababaihan at mahihirap.

Ang PhilHealth Fund Transfer Isa sa pinakamabigat na akusasyon ay ang pagpayag ng Pangulo na ilipat ang P90 Bilyong pondo ng PhilHealth papunta sa mga imprastraktura. “Pondo para sa kalusugan, dinala sa kurakot,” giit ng Makabayan Bloc. Ayon kay Elago, ito ay tahasang labag sa Sin Tax Law at iligal ayon sa Korte Suprema.

Ang paggamit ng pondo ng bayan, na dapat sana ay para sa gamot at ospital, para sa mga proyektong pinagmumulan ng kickback ay tinawag nilang Betrayal of Public Trust sa pinakamalalang anyo nito.

Ang “BBM Parametric Formula” Binanggit din ni Elago ang tinatawag nilang “Baseline Balance Managed Parametric Formula” o BBM Parametric Formula. Ito umano ay isang disenyong institusyonal para sa korapsyon, kung saan ang priority ng mga lider ang nasusunod kaysa sa teknikal na pangangailangan ng komunidad pagdating sa flood control.

“Ang flood control program na dapat sana ay para sa pag-iwas sa sakuna… ay ginawa ng makinarya para sa malawakang pagnanakaw,” dagdag pa niya.

KABANATA 5: ANG KINABUKASAN NG KABATAAN (Kabataan Party List)

Ang huling nag-endorso ay si Representative Raoul Manuel (Rene Luis M. Co) ng Kabataan Party List. Bilang boses ng kabataan, ipinaalala niya ang sumpa ng Pangulo na maglingkod nang tapat.

Unprogrammed Appropriations Tinuligsa ni Manuel ang paglobo ng Unprogrammed Appropriations sa ilalim ni Marcos Jr. Umabot umano ito sa halagang hindi pa nakikita sa kasaysayan. Ginamit daw ng Pangulo ang kanyang discretion para aprubahan ang P213 Bilyon na dagdag na proyekto sa DPWH, kung saan P111 Bilyon ay para sa flood control na puno ng anomalya.

“Nagpapakita ito ng gross exercise of discretionary powers for purposes contrary to the duties of the office,” paliwanag ni Manuel. Para sa kabataan, ang bawat pisong ninanakaw sa kaban ng bayan ay pisong nawawala sa edukasyon, serbisyo sosyal, at kinabukasan ng bansa.

“We, the Filipino youth, demand better leaders,” pagtatapos ni Manuel.

KABANATA 6: ANG ANINO NG KORTE SUPREMA

Sa gitna ng pagdinig, isang teknikal na isyu ang lumutang. Nagtanong si Rep. Lordan Suan at Vice Chair Zia Alonto Adiong (o ibang vice chairs base sa transcript) tungkol sa epekto ng recent resolution ng Korte Suprema.

Ang Korte Suprema ay naglabas ng desisyon tungkol sa bilang ng araw (session days vs. calendar days) sa pagpoproseso ng impeachment. Nilinaw ni Vice Chair Ron Salo (o Vice Chair Zamora) na ang desisyon ng Korte ay para sa Second Mode ng impeachment (inihain ng 1/3 ng miyembro ng Kamara). Ang kasalukuyang reklamo ay nasa ilalim ng First Mode (inihain ng mamamayan at inendorso ng miyembro), kaya’t hindi ito direktang apektado, bagama’t ang definition ng session days ay maaring sundin.

Ipinapakita nito na maging ang mga mambabatas ay maingat na tumatahak sa legal na proseso upang hindi mabasura ang reklamo dahil sa teknikalidad.

KABANATA 7: ANG MGA SAKSI AT EBIDENSYA

Sino ang magpapatunay sa mga akusasyon? Ayon kay Rep. Tinio, “Nariyan lang sa tabi, nakatago sa publiko.” Tinukoy niya sina Former Executive Secretary Lucas Bersamin at Undersecretary Adrian Bersamin. Ayon sa mga kongresista, ang mga opisyal na ito ay may hawak ng mga resibo at ledger na magpapatunay sa direktang papel ng Pangulo sa pagtanggap ng kickback.

Binanggit din ang pangalan ni USEC Bernardo, na ginawang state witness sa mga kaso ng korapsyon, bilang isa sa mga nagkumpirma na may nakukuhang parte ang Malacañang.

KABANATA 8: SUFFICIENCY IN FORM AND SUBSTANCE

Matapos ang mga endorsement, ang bola ay nasa kamay na ng Committee on Justice. Ang susunod na hakbang ay ang pagboto.

1. Sufficiency in Form: Tama ba ang porma? May verification ba? (Tila pasado na ito base sa pahayag ni Rep. Nisay).
2. Sufficiency in Substance: Sapat ba ang bigat ng mga akusasyon para maging Impeachable Offense?

Ayon kay Rep. Elago at sa Makabayan Bloc, “The substance of this complaint is more than sufficient.” Wala daw dahilan para ibasura ito sa maagang yugto. Dapat itong paabutin sa hearing proper para mailabas ang katotohanan.

KONKLUSYON: PANAHON NG PAGTUTUOS

Ang impeachment proceedings na ito ay hindi lamang laban sa pagitan ng oposisyon at administrasyon. Ito ay pagsubok sa tibay ng ating mga institusyon.

• Papayagan ba ng Kongreso (na dominado ng alyado ng Pangulo) na umusad ang reklamo?
• Mailalabas ba ang mga ebidensya ng “Organized Plunder”?
• O matatapos ito sa basurahan ng komite?

Ang sigaw ng mga naghain ng reklamo: “Huwag nating ipagkait sa taong-bayan ang karapatan sa katotohanan.”

Sa mga susunod na araw, asahan ang mas mainit na debate, mas matinding pulitika, at ang posibleng paglabas ng mga lihim na matagal nang ibinubulong sa mga pasilyo ng kapangyarihan. Ang taong-bayan ay nanonood. Ang kasaysayan ay nagsusulat.