Sa gitna ng katahimikan ng gabi at lamig ng hangin sa Davao City, maraming Pilipino ang nagulat sa lumabas na ulat tungkol sa diumano’y “huling habilin” ni dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte. Ayon sa isang malapit na source ng pamilya, si Duterte raw ay nagbigay ng isang emosyonal, mahaba, at puno-ng-pagtatapat na mensahe—hindi lamang para sa pamilya niyang sina Sara, Baste, at Paolo, kundi pati na rin para sa bawat Pilipinong mahal niya. Ang kuwentong ito ay mabilis na naging sentro ng talakayan, at marami ang nagtatakang totoo nga ba ang lahat ng sinabing ito ng dating pangulo, o may mas malalim na dahilan sa likod ng biglaan niyang paglabas ng mensaheng puno ng damdamin.

Ayon sa source, nang gabing iyon ay tila mas tahimik si Duterte kaysa karaniwan. Ang dating matapang, maingay, at diretso kung magsalita na lider ay napalitan ng isang lalaking tila pinapasan ang bigat ng buong bansa sa kanyang balikat. “May mga bagay akong hindi ko nasabi noon… kaya ngayon ko na sasabihin,” diumano ang unang linya niya habang nagtitipon sa loob ng kanilang bahay ang ilang miyembro ng pamilya at ilang matagal nang kaibigan.

Unang binalingan ni Duterte ang kanyang mga anak. Ayon sa ulat, humawak siya sa kamay ni Inday Sara at mahigpit itong pinisil. “Anak… kung anuman ang sabihin nila sa’yo, tandaan mong hindi sinusukat ng politika ang pagkatao. Huwag na huwag mong hahayaang lamunin ka ng galit,” aniya raw. Naluha umano rito si Sara, na kilala sa kanyang matigas na paninindigan. “Pa… bakit parang ang bigat ng sinasabi mo?” tanong nito, ngunit ngumiti lamang si Duterte at hindi direktang sumagot.

Sunod naman niyang tinawag si Baste na noon ay nakayuko at tahimik lamang. “Baste, anak… hindi lahat ng laban dapat sinasalubong. May mga digmaang mas mabuting hindi na pinapatagal.” Marami ang nagtataka kung anong “digmaan” ang tinutukoy ni Duterte—pulitika ba ito? personal na tunggalian? o may mas malalim pa? Ang mga tanong na ito ay nag-uugat sa tensyong bumabalot sa politika ng bansa nitong mga nakaraang taon.

Si Paolo Duterte naman, na kilala rin sa kanyang matapang na personalidad, ay tinapik lamang ni Duterte sa balikat. “Ikaw, anak… bantayan mo ang pamilya. Kayo ang tunay na kayamanan ko.” Ayon sa source, dito raw nagsimulang lumakas ang pag-iyak ng ilan sa silid.

Ngunit ang pinakamainit at pinakamahalagang bahagi raw ng habilin ng dating pangulo ay nang humarap siya sa kamera—oo, may kamera umano—dahil nais daw niyang maiwan ang mensaheng ito sa buong bansa. “Sa mga Pilipino… maraming salamat,” panimula niya. “Hindi perpekto ang mga desisyon ko. May mga pagkakamali. May mga taong nasaktan. Pero ginawa ko ang lahat… para sa inyo.”

Dito raw nagsimula ang tila pagsisi o pagre-reflect ni Duterte. “Kung may oras lang ako para isa-isang kausapin ang bawat Pilipino, gagawin ko. Gusto ko sanang sabihin sa inyo… na sana’y huwag kayong matakot mahalin ang bansa, kahit minsan ang bansa ay hindi kayo minamahal pabalik.” Marami ang napa-“grabe” nang marinig ang bahaging ito mula sa leaked video.

Kasunod nito, nagbigay umano siya ng tatlong “huling bilin” para sa bayan. Una: “Huwag ninyong hayaang ang pulitika ang sumira sa pagkatao ninyo. Mas mahalaga pa rin ang pagiging tao kaysa pagiging makapangyarihan.” Pangalawa: “Piliin n’yo ang lider na may puso, hindi lang utak.” At pangatlo, na tila pinakaimportante para sa kanya: “Huwag kayong matakot magsalita, pero matuto rin kayong makinig.”

Ayon sa source, matapos sabihin ang mga ito ay tila nabunutan ng tinik si Duterte. Umupo siya, huminga nang malalim, at tinitigan ang mga nasa silid na parang may gustong iparating na hindi na niya kayang ilabas pa sa salita. “Kung ano man ang mangyari bukas… tandaan n’yo, mahal ko kayo,” mga huling kataga raw niya bago niya pinatigil ang pagre-record.

Marami ang naghahanap ng katotohanan: Totoo ba ang video? Bakit ito ni-leak? Bakit ngayon? At ano ang dahilan ng biglaan at emosyonal na mensaheng ito ng dating pangulo? Walang kumpirmasyon mula sa pamilya Duterte, ngunit tumanggi rin silang magbigay ng anumang pahayag. Dahil dito, lalo lamang nag-init ang ispekulasyon ng publiko.

May ilan namang nagsasabing maaaring ito ay bahagi lamang ng personal na pagninilay-nilay ni Duterte sa kanyang buhay pampubliko at pribado. May iba namang nagsasabing posibleng may “malaking pangyayari” na nalalapit, kaya’t naramdaman niyang kailangan niyang magsalita. May mga sumusuporta, may mga nag-aalinlangan, at may mga takot sa posibleng kahulugan ng mga sinabi niya.

Ngunit isang bagay ang hindi maitatanggi: ang mensaheng ito—totoo man o hindi—ay muling nagpasiklab ng emosyon sa buong bansa. Ang Pilipinas, na ilang beses nang dumaan sa mga kontrobersya, sigalot, at pagbabago, ay tila muling binalot ng kaba at tanong: Ano ang susunod na mangyayari?

Sa dulo, nananatiling palaisipan ang lahat. Ang video ay hindi pa opisyal na inilalabas, ang pamilya ay nananatiling tahimik, at ang mga Pilipino ay patuloy na naghihintay. Ngunit kung totoo man ang mga salitang iyon, iisa lang ang malinaw: ang dating pangulo—na kilala sa tapang at katigasan—ay nagpakita ng isang mukha na hindi pa gaanong nakikita ng publiko: isang ama, isang Pilipino, at isang taong may mga pagsisisi, pangarap, at takot, tulad ng lahat.

At kung ito nga ang kanyang huling habilin, isa lang ang masasabi ng sambayanan: Grabe. Iba. Nakakaiyak. At hinding-hindi malilimutan.