Tahimik sa loob ng halos dalawang taon. Wala ni anino, walang pahayag, at walang kahit anong galaw mula sa dating Ombudsman na minsan nang tumindig laban sa mga makapangyarihan. Ngunit ngayong linggo, biglang nabasag ang katahimikan. Sa isang live televised interview kagabi, bumwelta siya — at ang kanyang mga salita, parang bomba na sumabog sa harap ng publiko.

“Hindi ako papayag na manahimik habang nilalason ang sistema,” mariin niyang sabi habang nakatingin diretso sa kamera. Sa unang beses mula nang siya ay magretiro, nagsalita siya tungkol sa mga “nakabinbin na kaso” na umano’y sinadyang itago, mga dokumentong pinipigilan, at mga pangalan na sinasabing untouchable sa loob mismo ng gobyerno.

Ayon sa kanyang pahayag, may tatlong matataas na opisyal na sangkot sa malawakang anomalya sa loob ng isang proyekto ng pamahalaan. Hindi niya pinangalanan sa una, ngunit kalaunan, sa dulo ng panayam, lumabas ang mga inisyal — at doon nagsimulang mag-init ang social media. Sa loob lamang ng ilang minuto, nag-trending ang kanyang pangalan sa X (dating Twitter) at Facebook, may kasamang hashtag na #OmbudsmanReveals at #TotooBaTo.

Isang insider sa Senado ang nagsabing “hindi ito basta kwento lang.” Ayon sa kanya, ang mga dokumentong hawak ng dating Ombudsman ay authentic, at posibleng makapagbukas ng bagong imbestigasyon sa darating na linggo. Ngunit hindi lahat ay kumbinsido. May ilan namang nagsasabing timing daw ito — “bakit ngayon lang siya nagsalita?” tanong ng isang kilalang political analyst sa isang morning show.

Sa kabila ng mga tanong, hindi maikakaila ang epekto ng kanyang pagbabalik. Ang dating tahimik na mga hallway ng Senado, ngayon ay punung-puno ng tensyon. Isang staff member ang nagsabing “ang mga senador, halatang nag-aalangan. May mga kumikilos na parang may tinatago.”

Sa ikalawang bahagi ng kanyang pahayag, mas naging direkta siya: “May mga proyektong ginamit para sa pansariling interes. Hindi ako magbibigay ng detalye ngayon, pero ang mga dokumento ay isusumite ko sa tamang ahensya sa tamang panahon.”

Ang mga salitang iyon ay tila baga apoy na nagliyab sa social media. May mga netizen na naglabas ng sariling haka-haka kung sino ang tinutukoy, habang ang iba nama’y nanawagan ng transparency at imbestigasyon. “Kung totoo ‘yan, dapat may managot,” sabi ng isang commenter. “Pero kung drama lang, kawawa ang mga taong madadamay,” dagdag ng isa.

Kinagabihan, isang kilalang senador ang biglang naglabas ng pahayag, tila sagot sa mga akusasyon. “Walang katotohanan sa mga sinasabing anomalya. Kung may ebidensya siya, ilabas niya,” mariin niyang sabi sa isang press briefing. Ngunit marami ang nakapansin — bakas sa kanyang mukha ang pag-aalala.

Sa mga sumunod na oras, sunod-sunod ang mga reaksiyon mula sa iba’t ibang grupo:

Ang isang organisasyon ng mga abogado ay nanawagan ng independent investigation,
Ang mga mamamahayag ay humiling ng access sa mga dokumento,
At ang mga ordinaryong mamamayan, nagbigay ng mga komento tulad ng “sana may tapang siyang ituloy ito hanggang dulo.”

Hindi rin nakaligtas ang dating Ombudsman sa mga banta. Ayon sa ulat ng kanyang security team, may mga hindi kilalang sasakyang ilang beses umanong nagpaikot-ikot malapit sa kanyang bahay matapos ang interview. Nang tanungin siya tungkol dito, kalmado niyang sagot: “Sanay na ako. Ang katotohanan, laging may presyo.”

Ang mas nakakakilabot, may isang video na biglang lumutang sa online forum ngayong umaga. Ayon sa mga netizen, ito raw ay bahagi ng mga ebidensiyang tinutukoy ng dating Ombudsman — isang confidential meeting ng ilang matataas na opisyal na nag-uusap tungkol sa “project allocation.” Hindi pa kumpirmado kung totoo ang video, pero malinaw na may mga boses na kahawig ng mga tinutukoy sa kanyang mga inisyal kagabi.

Habang lumalalim ang gabi, parami nang parami ang nadadala sa isyung ito. May mga nagsasabing ito na ang simula ng isang bagong political storm, habang ang iba naman ay naniniwalang isa lang itong “scripted distraction.” Ngunit sa kabila ng lahat, isang bagay ang malinaw — muling nabuhay ang usapin ng accountability sa gobyerno, at ang dating Ombudsman, tila handang harapin ang kahit sino.

Sa pagtatapos ng panayam, binigkas niya ang mga salitang tumatak sa bawat manonood:

“Hindi ko kailangan ng kapangyarihan. Ang kailangan ng bayan ay katotohanan.”

Ngayon, lahat ng mata ay nakatuon sa kanya. Maglalabas ba siya ng mga dokumento sa susunod na araw? Sino ang mga pinatutungkulan niya? At higit sa lahat — hanggang saan aabot ang tapang ng isang dating Ombudsman laban sa mga nasa kapangyarihan?

Isang bagay lang ang sigurado: ito pa lang ang simula.