Magandang araw sa inyong lahat, mga Kabayan. Handa na ba kayong makinig sa isang kwento na siguradong magpapainit ng inyong ulo, kukurot sa inyong puso, at mapapaisip kayo tungkol sa tunay na hustisya sa ating bayan? Ito ay hindi lamang kwento ng swerte, kundi kwento ng dangal laban sa kasakiman. Kwento ng isang simpleng manggagawa laban sa isang dambuhalang angkan.

Sabi nila, “finders keepers.” Kung sino ang nakakita, siya ang may-ari. Pero paano kung ang nakakita ay isang mahirap na construction worker, at ang lupa kung saan ito natagpuan ay pagmamay-ari ng isa sa pinakamayaman at pinaka-kinakatakutang pamilya sa probinsya? Dito nagsisimula ang kalbaryo ni Lolo Ben, ang lolo na minsang nangarap na guminhawa ang buhay, nakahawak ng ginto, pero kapalit pala nito ay pangmamaliit at pang-aapi.

Ang Buhay ni Lolo Ben: Ang Martilyo Bilang Sandata

Kilalanin natin ang bida sa ating kwento. Siya si Benvenido Cruz, o mas kilala sa tawag na “Lolo Ben.” Siya ay 63 anyos na, isang edad na dapat sana ay nagpapahinga na lang sa tumba-tumba at nag-aalaga ng mga apo. Ipinanganak siya noong 1928 sa Noveleta, Cavite. Anak-dalita si Lolo Ben. Sa murang edad, imbes na lapis at papel ang hawak, martilyo at pako na ang naging laruan niya.

Hindi siya nakapagtapos ng pag-aaral. Wala siyang diploma na maipagmamalaki na nakasabit sa dingding. Pero ang kanyang “Diploma” ay ang kalyo sa kanyang mga kamay at ang karunungan sa praktikal na buhay. Bata pa lang, namulat na siya sa hirap. Pangarap niya noon maging seaman o seafarer, gusto niyang ikutin ang mundo, pero sadyang mapaglaro ang tadhana. Sa construction site siya ibinagsak ng pagkakataon.

Sa loob ng 40 taon, ibinuhos niya ang lakas sa pagtatayo ng bahay ng iba. Mula sa mga simpleng bahay-kubo, hanggang sa mga naglalakihang mansyon at buildings, naging bahagi si Lolo Ben ng pundasyon ng mga ito. Naging foreman siya sa edad na 25, at naging consultant pa ng maliliit na contractor pagtuntong ng 45 dahil sa galing niyang bumasa ng plano kahit walang pormal na training.

Pero sa kabila ng sipag, nanatiling simple ang buhay ni Lolo Ben. Pumanaw ang kanyang asawa dahil sa sakit, at mag-isa niyang itinaguyod ang tatlong anak. Ngayon, ang pasan naman niyang responsibilidad ay ang kanyang 16-anyos na apong si Miguel. Ang laging sambit ni Lolo Ben, “Hangga’t kaya ko pa, hindi ako aasa sa iba.” Isang prinsipyo ng isang tunay na haligi ng tahanan.

Huminto na sana siya sa pagtatrabaho. Sumasama-sama na lang siya sa pangingisda para may pang-ulam. Kaso, alam niyo naman ang buhay sa Pilipinas. Tumaas ang presyo ng bigas, ng kuryente, ng tubig. Hindi na sapat ang kita sa pangingisda. Kailangang mag-aral ni Miguel. Ayaw ni Lolo Ben na magaya sa kanya ang apo na walang natapos. Kaya kahit masakit na ang likod at tuhod, napilitan siyang suotin ulit ang kanyang hard hat at safety shoes.

Ang Montemayor Land Holdings: Ang Kaharian ng Kasakiman

Sa kanyang paghahanap ng trabaho, napadpad si Lolo Ben sa Barangay Maitim, Tagaytay City. Isang malamig na lugar pero mainit ang tensyon. Doon itinatayo ang isang eksklusibong subdivision na pagmamay-ari ng “Montemayor Land Holdings.”

Sino ang mga Montemayor? Sa probinsya, kapag binanggit mo ang apelyidong ito, dalawa lang ang reaksyon ng tao: paghanga o takot. Sila ang pinakamakapangyarihang real estate dynasty sa lugar. Ang kanilang yaman ay hindi lang sa Pilipinas, kundi abot hanggang Indonesia, Malaysia, at Myanmar. May walo silang malalaking kumpanya, kabilang ang Prestige Build at Crown Family Trust.

Ang puno ng angkan ay si Don Emilio Montemayor, 67 anyos. Isang business tycoon na laging napapaligiran ng mga security guard na daig pa ang private army. Ang kanyang anak na si Felinda Montemayor, 43 anyos, ay isang abogado na siyang “utak” sa mga legalidad. At ang apo na si James Montemayor, 26 anyos, dating pulis na naging head of security, na siyang “kamao” ng pamilya.

Kilala ang mga Montemayor sa pagiging matapobre at “ganid” sa lupa. Walang sinasanto. Basta gusto nila ang lupa, aangkinin nila. Kahit may nakatira, kahit bawal, gagawan ng paraan. Si Felinda ang bahala sa suhol at “lagay” sa gobyerno para sa permits, habang si James naman ang bahala sa pananakot.

Bago pa man dumating si Lolo Ben, may madugong kasaysayan na ang lupa sa Maitim. Tinirikan ito dati ng mga squatters. Nagkaroon ng protesta. Ayaw umalis ng mga mahihirap dahil mawawalan sila ng tirahan. Pero anong ginawa ni James? Ginamit niya ang dahas. May nagpaputok ng baril. Muntik nang magkagulo. Sa huli, dinaan sa pera—60,000 pesos kada pamilya kapalit ng paglayas nila. Dahil sa hirap ng buhay, tinanggap ng mga tao ang barya kapalit ng kanilang tahanan.

Ito ang mundong pinasok ni Lolo Ben. Isang mundong pinatatakbo ng pera at dahas.

Ang Panganib sa Site

Tinanggap ng HR si Lolo Ben dahil sa lawak ng kanyang karanasan. Ginawa siyang foreman. Pero agad na napansin ni Lolo Ben ang mali sa pamamalakad. Sobrang tipid ng mga Montemayor. Kahit bilyonaryo na, gusto pa ring makatipid sa materyales.

Ang scaffolding na dapat ay bakal at matibay, pinalitan ng substandard. Ang resulta? Noong May 27, bumigay ang scaffolding. Gumuho ito habang nasa itaas ang mga trabahador. Buti na lang at puro galos lang ang inabot nila. Walang namatay, pero naging babala ito kay Lolo Ben.

Dahil dito, nagmungkahi si Lolo Ben. “Kailangan nating laliman ang hukay para maging matibay ang pundasyon.” Bilang beterano, alam niya na kapag malambot ang lupa, kailangan mong maghukay nang mas malalim kaysa sa karaniwan. Pumayag ang engineer.

Ang Araw ng Pagtuklas: May 28

Dumating ang araw ng May 28. Maagang pumasok si Lolo Ben. Siya na mismo ang nag-operate ng backhoe dahil wala pa ang operator. Nang dumating na ang ibang tao, bumaba siya at nagmasid.

Habang hinuhukay ang lupa, may napansin si Lolo Ben at ang kasamahan niyang si Lino. Sa ilalim ng putik at bato, may kumislap. Tinamaan ito ng sikat ng araw.

“Teka, ano ‘yun?” tanong ni Lino.

Tumalon si Lolo Ben sa hukay. Hinawi niya ang putik gamit ang kanyang mga kamay na puno ng kalyo. Tumambad sa kanila ang isang lumang baol na gawa sa metal. Ang lock nito ay antigo, halatang panahon pa ng Hapon o Kastila.

Nagkatinginan sina Lolo Ben, Lino, at isa pang trabahador na si Ralph. Ramdam nila ang kaba at excitement. Pinagtulungan nilang iangat ang mabigat na baol. Pag-ahon sa lupa, kumuha agad si Lino ng crowbar.

Krak!

Nasira ang lumang lock. Dahan-dahan nilang binuksan ang takip. At sa sandaling iyon, tila tumigil ang ikot ng mundo.

Hindi lupa, hindi bato, kundi purong GINTO.

Bumulaga sa kanila ang patong-patong na gold bars at mga alahas. Kumikinang. Nakakasilaw. Ayon kay Ralph na may karanasan sa treasure hunting, ang tancha niya ay aabot sa 18 hanggang 35 milyong piso ang halaga ng laman ng baol.

Nagsisisigaw sa tuwa sina Lino at Ralph. “Lolo Ben! Yayaman na tayo! Hindi na natin kailangan magtrabaho!”

Pumasok sa isip ni Lolo Ben ang kanyang apo na si Miguel. Sa wakas, makakapag-kolehiyo na ito. Makakabili na sila ng maayos na bahay. Hindi na sila kakain ng dilis araw-araw. Pero, nanaig ang konsensya ni Lolo Ben.

“Hindi tama na ilihim natin ito,” sabi ni Lolo Ben. “Dapat i-report natin sa otoridad.”

Isang desisyon na magpapabago ng takbo ng lahat.

Ang Pagdating ng mga Buwaya

Mabilis na kumalat ang balita. Nakarating ito sa munisipyo, pero mas mabilis itong nakarating kay James Montemayor.

Tinawagan ni James ang kanyang inang si Felinda. “Ma, may nahanap na ginto sa site.”

Nang malaman ito ni Don Emilio, ang utos niya ay simple at madiin: “Sa atin ang lupa, sa atin ang ginto. Kunin niyo ‘yan kahit anong mangyari.”

Dumating sa site si Felinda at James kasama ang batalyon ng mga abogado, gold assessor, at mga armadong security guard. Para silang mga haring dumating para kunin ang buwis ng mga alipin.

Pinatigil ang trabaho. Bawal lumabas ang sinuman. Kinordon ang area.

“Sino ang nakadiskubre?” tanong ni Felinda na nakataas ang kilay, halatang nandidiri sa putik ng construction site.

Itinaas ni Lolo Ben ang kanyang kamay. “Ako po, Ma’am.”

Sinuri ng mga eksperto ang ginto. Tunay. 35 Million Pesos ang halaga. Halos lumuwa ang mata ni Felinda at James.

“Kung sa lupa namin ito nahukay, sa pamilya Montemayor ang lahat ng ito!” sigaw ni Felinda sabay halakhak ng tagumpay. Para sa kanila, dagdag lang ito sa bilyon nilang yaman. Pero para kay Lolo Ben, buhay ito.

Ang Komprontasyon: Dangal Laban sa Yaman

Hindi nakatiis si Lolo Ben. Tumayo siya at nagsalita nang may paggalang pero may diin.

“Ma’am, totoo po na sa lupa niyo nahukay. Hindi ko po inaangkin ang hindi akin. Pero ako po ang nakakita at naghukay. Ako rin po ang nag-report sa otoridad. Dapat po dumaan sa tamang proseso ng batas.”

Nagulat ang mga Montemayor. Hindi sila sanay na sinasagot ng isang “hamak” na construction worker.

Sumabat ang abogado ng pamilya, “Private property ito. Automatic na sa may-ari ang treasure!” (Isang maling interpretasyon ng batas para manakot).

Lumapit si James kay Lolo Ben. Inabutan siya ng papel. Isang waiver. Nakasaad doon na nire-renounce o sinusuko ni Lolo Ben ang lahat ng karapatan niya sa ginto at ibinibigay ito ng buo sa mga Montemayor.

“Pirmahan mo ‘to,” utos ni James.

Binasa ni Lolo Ben ang papel. Tiningnan niya ang mga mata ni James. Nakita niya ang kasakiman.

Pinunit ni Lolo Ben ang papel sa harap nila.

“Hindi ako pipirma,” matapang na sagot ng matanda. “Alam ko ang karapatan ko. May batas tayo.”

Namula sa galit si James. “Tanda! Huwag ka nang magmatigas! Lupa namin ‘to!”

“Kahit lupa niyo ito, may karapatan ang nakahukay!” sagot ni Lolo Ben.

Sa sobrang galit, hindi nakapagpigil si James. Hinawi at itinulak niya nang malakas si Lolo Ben.

Bumagsak ang matanda sa lupa. Tumama ang kanyang likod sa matigas na semento. Nasaktan si Lolo Ben, hindi lang sa katawan, kundi sa kanyang pagkatao. Kitang-kita ng lahat ng trabahador ang pang-aapi.

Nagbulung-bulungan ang mga tao. Tinulungan ni Lino na tumayo si Lolo Ben. Mabilis namang umalis ang mga Montemayor dala ang yabang, pero naiwan nila ang galit ng mga saksi.

Ang Batas at Ang Hustisya

Dahil sa mga nakasaksi at sa viral photo ng pagtulak kay Lolo Ben, naging national issue ito. Nalaman ng publiko ang kasakiman ng mga Montemayor.

Ano nga ba ang sinasabi ng batas? Ayon sa Article 438 ng Civil Code of the Philippines: Ang Hidden Treasure ay pag-aari ng may-ari ng lupa kung saan ito nahanap. NGUNIT, kung ang nakahanap ay hindi trespassing o siya ay may pahintulot na nasa lupa (gaya ni Lolo Ben na empleyado), ang kalahati (50%) ay mapupunta sa nakahanap, at ang kalahati (50%) ay sa may-ari ng lupa.

Ibig sabihin, may karapatan si Lolo Ben sa 17.5 Milyong Piso! Hindi dapat solohin ng mga Montemayor ang yaman.

Dahil sa imbestigasyon ng local government at police, nakuha ng forensic custody ang baol. Hindi ito nakuha agad ng mga Montemayor. Napilitan silang sumunod sa proseso dahil nakatutok na ang mata ng bayan.

Aral ng Buhay

Sa huli, hindi malinaw kung nakuha na ba ni Lolo Ben ang kanyang parte dahil sa bagal ng proseso sa Pilipinas. Pero ang malinaw ay ito: Hindi nasilaw si Lolo Ben sa ginto para magnakaw, pero hindi rin siya nagpasindak sa yaman para isuko ang kanyang karapatan.

Ang tunay na yaman ni Lolo Ben ay hindi ang gold bars, kundi ang kanyang dangal. Ang paninindigan na kahit mahirap ka, may karapatan ka. Na hindi porket mayaman ang kaharap mo, ay yuyuko ka na lang at magpapa-api.

Ang mga Montemayor? Napatunayan ng publiko na kahit gaano karami ang pera nila, dukha sila sa asal at moralidad.

Kayo, mga Kabayan, kung kayo si Lolo Ben, ipaglalaban niyo ba ang hati niyo o pipirma na lang kayo para iwas gulo?