Isang bagong yugto ang bumungad sa kontrobersyal na usapin sa pagitan ng kampo ni dating Pangulong Rodrigo Duterte at ng International Criminal Court. Sa gitna ng pagdinig sa The Hague, muling umalingawngaw ang pahayag ng depensa: “Mahina ang ebidensya. Walang matibay na patunay.”

Sa social media, mabilis itong kumalat. Para sa ilan, ito na ang senyales na maaaring bumaligtad ang takbo ng kaso. Para naman sa iba, isa lamang itong bahagi ng estratehiya ng depensa sa isang mahabang legal na proseso.

Ngunit ano nga ba ang tunay na nangyayari sa loob ng korte?

Depensa: “Haka-haka, Kulang sa Matibay na Ebidensya”

Ayon sa mga komentaryong umikot online, iginiit ng abogado ni Duterte na hindi sapat ang ebidensyang hawak ng prosekusyon upang patunayan ang mabibigat na paratang kaugnay ng war on drugs.

Binanggit din sa diskusyon ang pangalan ni Jesus Crispin Remulla, na umano’y may naging pahayag hinggil sa limitadong ebidensya. Gayunman, mahalagang linawin na ang anumang pahayag mula sa magkabilang panig ay bahagi ng argumento sa loob ng korte at hindi pa nangangahulugan ng pinal na desisyon.

Sa ilalim ng sistema ng ICC, malinaw ang prinsipyo: ang kaso ay didipende sa dokumentadong ebidensya, testimonya ng mga saksi, at legal na pagsusuri ng mga hukom. Hindi sapat ang opinyon o popularidad.

Ano ang ICC at Bakit Mahalaga ang Kaso?

Ang International Criminal Court ay isang internasyonal na hukuman na may mandato upang usigin ang mga indibidwal na inaakusahan ng crimes against humanity, genocide, at war crimes. Nakabase ito sa The Hague, Netherlands.

Ang kasong kinahaharap ni Duterte ay may kaugnayan sa kanyang kampanya kontra droga noong siya ay nasa puwesto mula 2016 hanggang 2022. Ayon sa ilang international groups, maraming insidente ng umano’y extrajudicial killings ang dapat imbestigahan. Sa kabilang banda, iginiit ng kanyang mga tagasuporta na ang kampanya ay bahagi ng pagsugpo sa kriminalidad at pagsasaayos ng kaayusan sa bansa.

Dito nagtatagpo ang dalawang magkasalungat na pananaw: hustisya para sa mga biktima, at depensa sa isang lider na ayon sa iba ay naglingkod nang tapat.

Emosyonal na Sandali Bago ang Pagdinig

Isa sa mga umantig sa damdamin ng marami ay ang ibinahaging detalye tungkol sa umano’y mensahe ni Duterte sa kanyang abogado bago ang pagdinig.

Ayon sa salaysay, sinabi raw ng dating pangulo:

“Nagampanan ko na ang tungkulin ko. Pumunta ka sa korte at gawin mo ang trabaho mo.”

Isang maikling pangungusap, ngunit mabigat ang kahulugan. Para sa kanyang mga tagasuporta, ito ay patunay ng kanyang paninindigan. Para sa kanyang mga kritiko, ito ay bahagi lamang ng emosyonal na naratibo sa gitna ng seryosong legal na usapin.

Sa edad na papalapit sa 81, natural lamang na maging sentro ng usapan ang kanyang kalagayan. Ngunit sa mata ng batas, edad man o estado sa buhay, pareho ang proseso para sa lahat.

Suporta sa Labas ng Detention Facility

May mga ulat na ilang Pilipino ang nagtungo sa paligid ng detention facility upang magpakita ng suporta. May mga liham, bulaklak, at mensaheng ipinadala bilang simbolo ng pakikiisa.

Ang ganitong eksena ay nagpapakita kung gaano kalalim ang emosyon ng mga sumusuporta sa dating pangulo. Gayunpaman, ang ICC ay may mahigpit na patakaran pagdating sa seguridad at mga bagay na maaaring tanggapin o ilagay sa paligid ng pasilidad.

Sa kabilang banda, mayroon ding mga grupong nananawagan ng hustisya at nagpapaalala na ang kaso ay hindi lamang tungkol sa isang tao kundi sa mga pamilya ng mga nasawi.

Ang Papel ng Social Media

Hindi maikakaila ang lakas ng social media sa paghubog ng opinyon. Sa bawat clip, bawat quote, at bawat post, mabilis nabubuo ang paniniwala ng publiko.

May mga nagsasabing ito raw ay pulitikal na pag-uusig. May iba namang naniniwalang ito ay lehitimong proseso ng internasyonal na hustisya. Sa gitna ng lahat, mahalaga ang pag-verify ng impormasyon at pag-iwas sa haka-haka.

Sa korte, hindi trending topic ang magpapasya—kundi ebidensya.

Ano ang Maaaring Mangyari?

Sa kasalukuyan, wala pang pinal na desisyon ang ICC. Ang proseso ay maaaring umabot ng mahabang panahon. May mga yugto ng pagdinig, pagsusuri ng ebidensya, at deliberasyon ng mga hukom.

Ang kahilingan ng depensa na pauwiin si Duterte ay nakasalalay sa legal na pamantayan ng korte. Hindi ito basta-basta pagbibigyan nang walang sapat na batayan.

Kung sakaling magpatuloy ang paglilitis, maaari itong maging isa sa pinakamahalagang internasyonal na kaso na kinasasangkutan ng isang dating lider ng Pilipinas.

Isang Usaping Lampas sa Pulitika

Higit pa ito sa banggaan ng kampo o kulay. Ang usaping ito ay tumatalakay sa accountability, karapatang pantao, at relasyon ng Pilipinas sa internasyonal na komunidad.

Para sa mga pamilya ng umano’y biktima, ang kaso ay simbolo ng paghahanap ng katarungan. Para sa mga tagasuporta ni Duterte, ito ay pagsubok sa integridad ng isang lider na kanilang hinangaan.

Anuman ang maging desisyon, malinaw na ang kasong ito ay mag-iiwan ng marka sa kasaysayan.

Ang Tanong ng Bayan

Makakabalik ba si Duterte sa Pilipinas habang dinidinig ang kaso?
May sapat bang ebidensya upang ituloy ang paglilitis?
O tuluyan bang mababasura ang mga paratang?

Sa ngayon, ang sagot ay nasa kamay ng mga hukom ng ICC.

Habang naghihintay ang buong mundo sa susunod na hakbang, isang bagay ang tiyak—ang bawat galaw sa The Hague ay patuloy na babantayan ng milyun-milyong Pilipino.

At sa dulo, ang pinakamahalagang tanong ay hindi lamang kung sino ang tama o mali—kundi kung paano haharapin ng bansa ang katotohanan, anuman ito.