Banta sa Integridad: Ang Misteryo ng Resoslusyon sa Comelec at ang Isyu kay Marcoleta

Ang Commission on Elections ay muling nasa gitna ng isang malaking bagyo na sumusubok sa katatagan ng ating institusyon at sa integridad ng bawat opisyal na bumubuo rito. Sa mga huling linggo, naging mainit ang usapin tungkol sa isang resolusyong dapat sana ay magbibigay ng linaw sa mga diskwalipikasyon o legal na hamon na kinakaharap ng ilang personalidad, partikular na ang kampo ni Marcoleta. Ngunit sa halip na pirma at pinal na desisyon, ang publiko ay sinalubong ng nakabibinging katahimikan at mga balitang mayroong matinding panggigipit na nangyayari sa likod ng mga saradong pinto ng ahensya.

Hindi maikakaila na ang bawat galaw ng Comelec ay binabantayan ng sambayanan dahil sa laki ng papel nito sa pagpapanatili ng kaayusan sa ating halalan. Ang pagkaantala ng pagpirma sa mga mahahalagang dokumento ay hindi lamang isang teknikal na isyu kundi isang senyales na mayroong mga interes na pilit na isinisiksik sa gitna ng legal na proseso. Ang mga ulat tungkol sa pressure mula sa matataas na opisina ay lalong nagbibigay ng kulay sa duda ng madla na baka ang batas ay muling nababaluktot para sa kapakanan ng iilan.

Ang nararamdamang kaba sa loob ng komisyon ay tila kumakalat na rin sa mga lansangan habang ang mga botante ay nagtatanong kung mayroon pa bang puwang ang katotohanan sa gitna ng  politika. Ang bawat pirma ay may katumbas na pananagutan, at ang pag-iwas na gawin ito ay nagpapahiwatig ng isang malalim na krisis sa paninindigan ng ating mga pinuno. May mga nagsasabi na ang pagkaantalang ito ay bahagi ng isang mas malaking estratehiya upang mapanatili ang status quo at protektahan ang mga kaalyadong nasa kapangyarihan.

Maraming mga legal na eksperto ang nagpahayag ng kanilang pagkabahala dahil ang ganitong uri ng interperensya ay sumisira sa tiwala ng tao sa demokratikong sistema ng Pilipinas. Kung ang isang simpleng resolusyon ay hindi mapirmahan dahil sa takot o panggigipit, paano pa kaya ang mga mas malalaking desisyon na magtatakda ng kinabukasan ng bansa? Ang integridad ng Comelec ay nakasalalay sa kanilang kakayahang tumayo nang matuwid sa kabila ng anumang banta o pangako ng pabor mula sa labas.

Ang katauhan ni Marcoleta sa usaping ito ay nagsisilbing mitsa ng isang mas malawak na diskusyon tungkol sa impluwensya at kapangyarihan sa ilalim ng kasalukuyang administrasyon. Ang kanyang track record at ang mga kontrobersyang kinasangkutan niya ay nagbibigay ng sapat na dahilan upang maging mapanuri ang bawat isa sa magiging hatol ng komisyon. Ngunit kung ang desisyon ay hindi malayang naisasagawa, ang kinalabasan nito ay laging may bahid ng pagdududa na hindi kailanman mabubura ng anumang paliwanag.

Sa loob ng Comelec, ang tensyon ay damang-dama habang ang mga komisyoner ay tila nagkakaroon ng kani-kaniyang kampo o pananaw sa kung paano haharapin ang sitwasyon. Ang bawat pagpupulong ay nagiging arena ng debate kung saan ang batas ay madalas na nakikipagbuno sa  politikal na realidad. Ang bigat ng pasanin ay hindi lamang nasa papel na dapat pirman kundi sa konsensya ng bawat indibidwal na nanumpa na magsisilbi sa bayan nang tapat at walang kinikilingan.

Ang mga impormasyong lumalabas sa pamamagitan ng mga leaks ay nagpapakita ng isang sistemang tila may lamat na sa loob, kung saan ang mga utos mula sa itaas ay nagiging mas makapangyarihan kaysa sa mga nakasulat na tuntunin. Ang paggamit ng pressure o panggigipit ay isang lumang taktika na tila muling binubuhay upang kontrolin ang daloy ng hustisya sa ating bansa. Ang bawat Pilipino ay dapat na maging saksi sa labanang ito dahil ang ating mga boto at ang ating boses ang siyang tunay na nakataya sa huli.

Ang mga panawagan para sa transparency ay lalong lumalakas mula sa iba’t ibang sektor ng lipunan na nagnanais ng isang malinis na proseso. Hindi sapat na sabihing sinusunod ang batas; kailangan itong makita sa bawat aksyon at sa bawat dokumentong inilalabas ng komisyon sa takdang panahon. Ang anumang paglihis sa nakasanayang proseso ay nagbibigay ng armas sa mga kritiko na sabihing ang ating halalan ay kontrolado na ng mga makapangyarihang tsinador na ayaw mawalan ng kapit sa puwesto.

Habang nagpapatuloy ang paghihintay, ang oras ay tila tumitigil para sa mga nagnanais ng katarungan at katotohanan sa likod ng mga resolusyong ito. Ang bawat araw na lumilipas na walang malinaw na sagot ay isang araw ng pagkatalo para sa ating demokrasya. Ang krisis na ito sa Comelec ay hindi lamang tungkol sa isang tao o sa isang resolusyon, kundi tungkol sa kung paano natin pinoprotektahan ang ating mga institusyon mula sa polusyon ng maruming politika.

Ang damdamin ng sambayanan ay punong-puno ng pag-asa na sana ay mayroong matitira pang mga opisyal na may sapat na tapang na pirmahan ang dapat pirman anuman ang maging kapalit nito. Ang tunay na serbisyo publiko ay nasusukat sa sandali ng matinding pagsubok, kung saan ang sariling interes ay isinasantabi para sa kapakanan ng nakararami. Ang bawat patak ng tinta sa papel na iyon ay magsisilbing dugo na magbibigay-buhay muli sa nanunuyot na tiwala ng publiko sa ating legal na sistema.

Sa mga susunod na yugto ng balitang ito, inaasahan nating lalabas ang mas marami pang detalye tungkol sa kung sino-sino ang mga aktor na nagpapatakbo sa likod ng tabing. Ang katotohanan ay parang tubig na laging nakakahanap ng butas upang dumaloy, at gaano man kahigpit ang pagkakapit ng mga may sala, sa huli ay lilitaw at lilitaw ang tunay na kulay ng kanilang mga gawain. Ang laban para sa integridad ng Comelec ay laban ng bawat isang Pilipino na naniniwala sa kapangyarihan ng isang malayang boto.

Hindi matatapos ang isyung ito sa isang simpleng pirma lamang; ito ay simula pa lamang ng isang mas malalim na pagsusuri sa ating mga kinagisnang gawi sa gobyerno. Ang bawat desisyon na ating gagawin ngayon ay mag-iiwan ng marka sa ating kasaysayan, at ang tanong ay kung ano ang gusto nating maalala ng susunod na henerasyon—isang bansang nagpasakop sa takot, o isang bayang lumaban para sa katotohanan? Ang ating paninindigan ang siyang magdidikta kung mananatili tayong malaya o magiging bihag ng sarili nating mga pinuno.

Ang mga ulat tungkol sa presensya ng mga “tsinador” o ang mga taong nagsisilbing tulay ng makapangyarihang interes sa loob ng Comelec ay lalong nagpapatunay sa lalim ng lamat sa ating sistema. Hindi na lamang ito usapin ng legalidad kundi isang laro ng impluwensya kung saan ang mga resolusyon ay tila nagiging mga baraha sa isang sugal na ang taya ay ang kinabukasan ng bansa. Ang bawat pag-atras o pagdadalawang-isip ng mga komisyoner na ilabas ang pinal na desisyon laban kay Marcoleta ay nagpapakita ng isang nakababahalang pattern ng takot na baka ang kanilang karera ay mabulay-bulay sa sandaling suwayin nila ang utos ng mga nasa itaas.

Sa bawat sulok ng opisina ng Comelec, ang bulung-bulungan tungkol sa mga tawag mula sa matataas na opisyal ay hindi na lihim sa mga kawani na nagnanais lamang ng maayos na paglilingkod. Ang bawat pagkaantala ay may kaakibat na dahilan na madalas ay masyadong mababaw para paniwalaan ng isang mapanuring publiko. Ang panggigipit na huwag pirmahan ang resolusyon ay isang direktang pag-atake sa awtonomiya ng komisyon, na dapat sana ay malaya mula sa anumang kontrol ng ehekutibo o lehislatibo upang matiyak ang isang patas na laban sa darating na halalan.

Ang bigat ng impluwensya ng mga taong tulad ni Marcoleta ay hindi dapat maliitin, lalo na’t kilala siya sa kanyang matapang at madalas ay kontrobersyal na mga hakbang sa loob ng gobyerno. Ang kanyang koneksyon sa mga makapangyarihang bloke ay tila nagsisilbing baluti na humaharang sa anumang legal na balakid na ibinabato laban sa kanya. Ang tanong ng marami ay kung hanggang kailan mananatiling tikom ang bibig ng mga opisyal habang ang hustisya ay unt-unting nilulunod ng  politikal na pragmatismo at pansariling proteksyon.

Maraming mga kawani sa loob ng ahensya ang nakakaramdam ng matinding demoralisasyon dahil nakikita nilang ang kanilang mga pinaghirapang draft at rekomendasyon ay nauuwi lamang sa basurahan dahil sa isang tawag o babala mula sa labas. Ang integridad ng serbisyo sibil ay nakataya kapag ang mga teknikal na aspeto ng batas ay isinasantabi para sa mga politikal na konsiderasyon. Ang bawat resolusyong hindi napapirmahan ay isang sampal sa mukha ng mga abogadong naglaan ng oras at talino upang tiyaking nasusunod ang bawat letra ng batas ng halalan.

Habang papalapit ang mga mahahalagang petsa sa kalendaryo ng eleksyon, ang pressure ay lalong tumitindi at ang mga aktor sa likod ng panggigipit ay lalong nagiging agresibo sa kanilang mga hakbang. Ang paggamit ng mga “tsinador” upang maghasik ng takot o mag-alok ng mga pabor ay isang indikasyon na ang ating demokrasya ay nasa ilalim ng isang seryosong banta. Hindi sapat na tayo ay bumoto; kailangan nating tiyakin na ang mga institusyong nangangalaga sa ating mga boto ay hindi nagiging sunud-sunuran sa kagustuhan ng iilan na may pansariling agenda.

Ang bawat detalye ng usaping ito ay dapat magsilbing gising sa sambayanang Pilipino na ang ating kalayaan ay hindi garantisado kung hahayaan nating mabulok ang mga haligi ng ating gobyerno mula sa loob. Ang pagmamasid sa kilos ng bawat komisyoner ay isang tungkulin ng bawat mamamayan upang matiyak na walang sinuman ang nakakataas sa batas, gaano man kalakas ang kanilang kapit sa kapangyarihan. Ang krisis na ito ay isang pagsubok kung ang Comelec ba ay tunay na panig sa tao o isa lamang itong dekorasyon sa isang gobyernong pinapatakbo ng mga lihim na kasunduan.

Sa gitna ng kaguluhang ito, ang panawagan para sa isang malinis at tapat na paliwanag mula sa pamunuan ng Comelec ay lalong nagiging mahalaga upang maibalik ang tiwala ng madla. Ang bawat pag-iwas sa media at bawat malabong pahayag ay lalong nagpapagatong sa hinala na mayroong itinatagong malaking katiwalian sa likod ng mga dokumentong ayaw ilabas. Ang katotohanan ay hindi dapat kinatatakutan kung wala namang ginagawang masama, ngunit ang takot na ipinapakita ng ilang opisyal ay sapat na upang magduda ang kahit na sinong nagnanais ng maayos na gobyerno.

Ang laban para sa pirma sa resolusyong ito ay laban para sa bawat Pilipinong naniniwala na ang batas ay para sa lahat at hindi lamang para sa mga may kakayahang bumili ng impluwensya. Ang bawat hakbang patungo sa paglalantad ng mga “tsinador” at ng kanilang mga amo ay isang hakbang patungo sa pagpapalaya sa ating mga institusyon mula sa tanikala ng korapsyon. Hangga’t mayroong mga taong handang manindigan sa loob ng Comelec, may pag-asa pa na ang resolusyong ito ay magiging simula ng isang malaking paglilinis sa ating sistema.

Ang mga anino sa likod ng bawat pagkaantala ay unti-unti nang nagkakaroon ng mukha habang ang mga impormasyon ay patuloy na tumatagas mula sa loob ng komisyon. Lumalabas na ang panggigipit ay hindi lamang nagmumula sa isang panig, kundi isang sistematikong pag-atake sa bawat aspeto ng pagkatao ng mga opisyal na may hawak ng panulat. Ang mga “tsinador” na ito ay hindi lamang nagdadala ng mensahe, kundi nagdadala rin ng mga banta na maaaring sumira sa kinabukasan ng sinumang mangangahas na pumirma laban sa interes ng mga makapangyarihang politiko gaya ni Marcoleta.

Sa bawat oras na lumilipas na hindi nailalathala ang resolusyon, ang hustisya ay unt-unting nauubusan ng hininga sa ilalim ng bigat ng politikal na pangangailangan. Ang bawat komisyoner ay nasa ilalim ng mikroskopyo, at ang kanilang bawat desisyon ay titimbangin sa timbangan ng kasaysayan kung sila ba ay naging bayani ng katotohanan o naging kasangkapan ng kadiliman. Napakasakit isipin na sa isang bansang ipinaglalaban ang kalayaan, ang mismong mga institusyong dapat na nagtatanggol dito ay tila bihag ng mga taong ang tanging alam ay ang wika ng kapangyarihan at pananakot.

Hindi na lamang ito laban sa pagitan ng Comelec at ni Marcoleta, kundi isang malaking pagsubok sa katatagan ng ating Saligang Batas na pilit na niyuyurakan ng mga personal na ambisyon. Ang bawat Pilipino ay dapat na manatiling gising at mapagmatyag, dahil ang katahimikan ng nakararami ang siyang nagbibigay ng lakas sa mga mapang-api na ipagpatuloy ang kanilang baluktot na gawain. Ang sining ng panggigipit ay mabubuwag lamang kung ang liwanag ng katotohanan ay sabay-sabay nating itatampok sa harap ng madla upang walang sinuman ang makapagtago sa dilim.

Ang integridad ng ating kinabukasan ay nakasalalay sa isang simpleng pirma na tila naging pinakamabigat na gawain para sa mga taong nasa posisyon. Ang takot na nararamdaman ng mga opisyal ay isang repleksyon ng lason na kumakalat sa ating gobyerno, isang lason na kailangang sugpuin bago pa ito tuluyang makamatay sa ating pag-asa. Sa huli, ang katotohanan ay lalabas din, at ang mga taong nagtangka itong pigilin ay haharap sa mas matinding hukom—ang husga ng sambayanang hindi na kailanman magbubulag-bulagan.

Habang hinihintay ang pinal na pasya, ang bawat dasal at bawat tinig ng protesta ay nagsisilbing lakas para sa mga opisyal na nagnanais pang gawin ang tama sa kabila ng panganib. Ang kasaysayan ay isinusulat sa bawat sandali, at sa pagkakataong ito, ang tinta ay hindi lamang galing sa pluma kundi sa tapang ng bawat mamamayang nagnanais ng isang bansang malaya mula sa pressure ng mga makapangyarihang tsinador. Ang laban para sa katarungan ay hindi titigil hangga’t hindi nakakamit ang tunay na kalayaan para sa ating mga institusyon.

Ang bawat detalye ng usaping ito ay magsisilbing babala sa sinumang nagnanais sumira sa tiwala ng bayan na ang hustisya ay laging makakahanap ng paraan upang manaig. Ang resolusyong ito, mapirmahan man o hindi sa lalong madaling panahon, ay naglantad na sa maruming sistema na kailangang linisin at baguhin para sa susunod na henerasyon. Tayo ay mananatiling saksi, mananatiling boses, at mananatiling naghahanap ng katarungan hanggang sa huling sandali.