Sa gitna ng umiinit na usaping pulitikal sa bansa, muling naging sentro ng atensyon ang Mababang Kapulungan ng Kongreso sa nagdaang deliberasyon para sa 2025 budget ng Office of the Vice President (OVP). Ang nasabing pagdinig ay hindi lamang naging usapin ng numero at pondo, kundi naging isang arena ng prinsipyo, tradisyon, at pananagutan sa publiko.

Sa simula pa lamang ng pagdinig, agad na uminit ang atmospera nang maghain ng parliamentary inquiry si Rep. Rodante Marcoleta. Mariing ipinaglaban ni Marcoleta ang tinatawag na “time-honored tradition” ng Kongreso—ang pagbibigay ng courtesy o galang sa Office of the President at Office of the Vice President sa pamamagitan ng mabilis na pag-apruba sa kanilang budget nang hindi na dumadaan sa matinding interpellation o pagtatanong. Ayon kay Marcoleta, ang ganitong gawain ay matagal nang pinangangalagaan ng institusyon mula pa noong 2004, at ang pagbasag dito ay tila pagbalewala sa respeto sa ikalawang pinakamataas na posisyon sa gobyerno.

Gayunpaman, ang depensang ito ni Marcoleta ay hinarap ng matinding pagtutol mula sa nakararaming miyembro ng House Committee on Appropriations. Sa ginanap na botohan, 45 mambabatas ang bumoto laban sa mosyon ni Marcoleta na itigil na ang pagbusisi sa budget, habang tatlo lamang ang pumanig sa kanya. Ito ay isang malinaw na senyales na sa ilalim ng kasalukuyang liderato, mas matimbang ang “accountability” kaysa sa “tradition.”

Ang mas lalong nagdagdag ng tensyon sa pagdinig ay ang kawalan ng kinatawan mula sa OVP. Sa kabila ng imbitasyon, tanging isang liham lamang ang ipinadala ni Vice President Sara Duterte kung saan sinabi niyang ipinauubaya na niya sa Kongreso ang desisyon sa kanilang budget at hindi na siya sasailalim sa question-and-answer session. Ang hakbang na ito ay binatikos ng ilang mambabatas, kabilang na si Rep. Benny Abante, na tinawag itong isang “insulto” sa kapangyarihan ng Kongreso na busisiin ang paggamit ng pera ng bayan. Ayon kay Abante, ang pagharap sa budget hearing ay hindi lamang isang oportunidad kundi isang sagradong tungkulin sa ilalim ng Konstitusyon.

Dahil sa kawalan ng mga opisyal ng OVP, ang Commission on Audit (COA) at Department of Budget and Management (DBM) ang naging sentro ng mga katanungan. Dito lumabas ang ilang mga nakakaalarmang ulat na nagbigay ng higit na dahilan sa mga mambabatas na magduda. Isa sa mga pangunahing tinalakay ay ang pagtatatag ng sampung satellite offices at dalawang extension offices ng OVP sa iba’t ibang bahagi ng bansa. Sa ulat ng COA, tumaas ang gastos sa renta ng OVP mula sa 29 milyong piso noong 2022 patungo sa mahigit 53 milyong piso noong 2023.

Kinuwestiyon ni Rep. France Castro at Rep. Doris Manikis ang pangangailangan para sa mga satellite offices na ito. Ayon sa kanila, ang mga serbisyong ibinibigay ng OVP—tulad ng medical at burial assistance, feeding programs, at disaster relief—ay duplication lamang ng mga tungkulin ng mga line agencies tulad ng DSWD, DOH, at DTI. Ang tanong ng marami: Bakit kailangang gumastos ng milyun-milyon sa renta para sa mga opisina na tila nagsisilbi lamang bilang “campaign offices” sa halip na tunay na makatulong sa epektibong paraan?

Bukod sa renta, naging mainit din ang usapin ng “Kalusugan Food Truck” ng OVP. Sa isinagawang audit ng COA noong Disyembre 2023, natuklasan na may mga food items na malapit nang ma-expire ang hindi naipamahagi nang maayos. May mga lapses din sa inventory management kung saan ang ilang mga supply ay nakaimbak sa mga lugar na walang maayos na bentilasyon. Bagaman nagbigay ng paliwanag ang OVP sa pamamagitan ng kanilang management comments na naipamahagi na ang mga ito sa mga emergency responses, nananatili ang pagdududa sa kahusayan ng kanilang operasyon.

Isa pang puntong binusisi ay ang “Magnegosyo Ta Day” program, na may pondong 150 milyong piso ngunit 40% o 600,000 piso lamang ang nagamit noong 2022 ayon sa ulat. Para sa mga mambabatas, ang mga pondong ganito ay mas mainam na inilaan na lamang sa mga ahensyang mayroon nang sapat na karanasan at sistema sa pagpapatupad ng mga katulad na programa.

Sa huli, ang pagdinig ay nag-iwan ng isang malaking hamon sa ating sistema ng gobyerno. Sa isang banda, naroon ang pagnanais na panatilihin ang kaayusan at respeto sa pagitan ng mga sangay ng pamahalaan. Sa kabilang banda, nangingibabaw ang sigaw para sa transparency at tamang paggugol ng kaban ng yaman. Ang bawat sentimo na galing sa buwis ng mamamayan ay dapat may malinaw na patutunguhan at hindi dapat itago sa likod ng anumang tradisyon.

Ang kaganapang ito ay nagsisilbing paalala na sa mata ng batas at sa harap ng taumbayan, walang “sacred cow.” Ang lahat ng opisyal, mula sa pinakamataas hanggang sa pinakamababa, ay may pananagutan na ipaliwanag kung paano nila pinaglilingkuran ang sambayanan. Habang patuloy ang deliberasyon, asahan ang mas marami pang diskusyon na maglalantad sa tunay na kalagayan ng ating pamahalaan. Ang laban para sa katotohanan at integridad ay hindi natatapos sa loob ng apat na sulok ng Kongreso; ito ay laban ng bawat Pilipino.

Full video: